Gelijke kansen of gelijke uitkomsten

Veel mensen zijn voor gelijke kansen voor iedereen. Met andere woorden, waar je ook geboren bent, welke huidskleur je ook hebt, of je nu lang of kort bent, en ga zo maar door; iedereen krijgt gelijke kansen. Maar uiteindelijk willen velen ook gelijke uitkomsten voor iedereen. Bijvoorbeeld in de discussie over rijkdom en bezit is dat mooi te zien; het wordt als onrechtvaardig gezien dat de een miljonair is, en de ander niet. Maar gelijke kansen én gelijke uitkomsten, gaat dat eigenlijk wel samen?

Onlangs werd ik getriggerd door een heel simpel commentaar op een bericht. Dat bericht ging over het feit dat sommige mensen uiteindelijk veel beter af zijn dan anderen. Het commentaar had de strekking dat als je gelijke uitkomsten wilt, je iedereen juist niet gelijk moet behandelen. Immers, iemand die een beetje pech heeft moet meer worden geholpen dan een ander om uiteindelijk gelijk te eindigen. Maar dat is strijdig met het gevoel dat velen hebben: iedereen moet in gelijke gevallen gelijk worden behandeld. Dat laatste staat niet voor niets in de grondwet.

Het probleem zit natuurlijk in de verschillen in de uitgangspositie. Iemand die in een villa in Aerdenhout als dochter van twee artsen wordt geboren heeft een andere uitgangspositie dan iemand die in Oude Pekela als dochter van twee fabrieksarbeiders wordt geboren. Of je wordt geboren in een dorpje op het platteland in Isaan, de arme Noordoostelijke regio van Thailand. Alleen als de uitgangspositie geheel gelijk zou zijn krijg je bij gelijke kansen en omstandigheden uiteindelijk precies gelijke uitkomsten.

Wat is nu wijsheid? En is het ook erg dat dit zo werkt? Immers, in Aerdenhout kun je gelukkig maar ook heel ongelukkig zijn. En dat geldt voor Oude Pekela in de provincie Groningen en Isaan in Thailand natuurlijk net zo. Materiele welvaart leidt nog niet automatisch tot een gelukkig leven.

Een algemene reactie op dit fenomeen is toch wel dat een en ander ook beetje kwestie van geluk of pech is. Bovendien; als we streven naar volstrekt gelijke uitkomsten, dan kun je rustig afwachten tot “iemand” langskomt om ook jou te helpen bij jouw recht op een gelijke uitkomst. Het leidt naar mijn smaak naar allerlei ongewenste effecten. Aan de andere kant, ik wens iedereen alle geluk in het leven toe en geboren worden in Aerdenhout, Oude Pekela of waar dan ook ter wereld moet ook weer niet al te grote verschillen veroorzaken.

Bij elkaar genomen denk ik dat we het in Nederland niet slecht doen. Als je kijkt naar de toegang tot onderwijs, gezondheidzorg en bijvoorbeeld huisvesting, dan is dat toch best netjes voor iedereen geregeld. Dat uiteindelijk iemand, mede dankzij geluk of pech, in een rijtjeshuis of juist in een villa terecht kan komen is zeker waar. Maar onder de brug of in een plaggenhut, zoals toch nog niet zo heel lang geleden voorkwam in Drenthe, is er niet bij.

Laten we in het oog houden dat het niet gaat om geluk te hebben in het leven, maar om gelukkig te zijn in het leven. En als je teveel kijkt naar het geluk van een ander maak je gelukkig zijn voor jezelf niet eenvoudiger.